Gusto và chú mèo robot: một bữa ăn gia đình bình dân ở Nhật có gì thú vị?
Lần đầu tiên mình vào ăn ở Gusto tại Toyooka, thứ khiến mình nhớ nhất không phải là món ăn, mà là một chú mèo robot chạy tới tận bàn mang thức ăn cho khách.
Nhìn thiết kế của nó thì cũng khá đơn giản: phần đầu là một màn hình lớn với khuôn mặt mèo, đôi mắt chớp chớp và vài biểu cảm điện tử; phần thân được chia thành nhiều tầng để đặt thức ăn.
Khi có món, chú mèo từ khu vực bếp tự chạy theo định vị tới đúng bàn, phát ra một đoạn âm thanh vui tai rồi dừng lại để khách tự lấy đồ ăn. Lấy hết món xong, nó lại quay về bếp và tiếp tục chuyến giao hàng tiếp theo.
Bây giờ thì chuyện này với mình đã khá quen. Nhưng lần đầu nhìn thấy, mình thật sự bất ngờ.
Trước khi sống ở Nhật, ngay cả khi còn ở TP.HCM, mình cũng chưa từng có cơ hội trải nghiệm một nhà hàng mà robot tự chạy tới tận bàn giao thức ăn như vậy.
Điều thú vị hơn là lần đầu mình gặp nó lại không phải ở Tokyo hay Osaka, cũng chẳng phải một nhà hàng công nghệ cao nào đó, mà là Gusto — một chuỗi family restaurant khá bình dân — ngay tại Toyooka, thành phố nhỏ nơi mình đang sống.
Nếu tò mò về cuộc sống ở Toyooka, mình từng viết thêm về mùa đông và những đợt tuyết bắt đầu từ tháng 12 tại đây
Một bữa ăn gia đình bình dân ở Nhật
Nếu nói về Gusto thì trước hết phải đặt nó đúng vào vị trí của một family restaurant.
Đây không phải kiểu nhà hàng người ta tìm tới để thưởng thức một món ăn thật đặc biệt. Menu rất rộng: hamburger steak, pasta, pizza, đồ chiên, các set món Nhật, dessert… gần như ai trong gia đình cũng có thể tìm được thứ gì đó để ăn.
Giá cũng tương đối mềm. Thường các món chính ở Gusto dao động khoảng 600–1.200 yên (tương đương khoảng 100.000–200.000 VND), còn các set lunch có thể rơi vào tầm 700–1.000 yên (khoảng 120.000–170.000 VND), nên nếu một gia đình nhiều người muốn ra ngoài ăn mà không muốn chi quá nhiều thì đây là một lựa chọn khá dễ chịu.
Với mặt bằng thu nhập ở Nhật, mức giá này thường tương đương khoảng một giờ công của một người lao động phổ thông. Nghĩa là chỉ cần làm khoảng một giờ là có thể ăn được một bữa ở Gusto. Nhìn theo cách này thì sẽ dễ hình dung hơn về chi phí sinh hoạt và mức độ “bình dân” của một bữa ăn gia đình ở Nhật.
Riêng về đồ ăn, cảm nhận cá nhân của mình là không đến mức tệ, nhưng cũng không phải kiểu ăn xong sẽ nhớ mãi. Món khá dễ ăn, vị ổn định, nhưng mình thường có cảm giác nhanh ngán, nhất là vì khá nhiều lựa chọn thuộc kiểu đồ chiên hoặc nhiều dầu mỡ. Hương vị cũng rất “standard”.
Nói vui thì đôi khi mình có cảm giác như đồ ăn cũng được robot nấu vậy — mọi thứ khá giống nhau và có thể đoán trước được mình sẽ nhận được gì.
Nhưng nghĩ theo một cách khác, có lẽ đó cũng chính là điều một family restaurant cần. Gia đình có trẻ nhỏ không nhất thiết lúc nào cũng tìm một trải nghiệm ẩm thực đặc biệt. Nhiều khi chỉ cần một nơi sạch sẽ, có máy lạnh, ngồi thoải mái, menu đủ nhiều để mọi người tự chọn, giá không quá cao và thời gian phục vụ và ra món nhanh.
Nếu so với khái niệm “đi ăn bình dân” quen thuộc ở Việt Nam thì cảm giác cũng khá khác. Ở Việt Nam, mình thường liên tưởng tới quán cơm, quán nhỏ, quán địa phương hoặc những hàng ăn rất đơn giản. Còn ở Nhật, một bữa ăn gia đình bình dân hoàn toàn có thể diễn ra trong một chuỗi lớn, với tablet gọi món và robot chạy qua chạy lại giữa các bàn.
Giá không phải kiểu sang trọng, nhưng cách vận hành phía sau thì lại khá hiện đại.
Con thích chú mèo, bố mẹ cũng dễ gật đầu
Có một thứ ở Gusto mà con mình nhớ lâu hơn cả đồ ăn: chú mèo robot.
Lúc thằng bé khoảng 3–4 tuổi, mỗi lần cả nhà vào ăn, cứ thấy chú mèo từ xa chạy tới là nó bắt đầu chú ý. Có khi nó chủ động nói chuyện với robot, đứng nhìn khuôn mặt mèo chớp mắt, rồi rất thích tự tay lấy món ăn từ trên khay xuống.
Đối với người lớn, đó có thể chỉ là một chiếc máy vận chuyển thức ăn. Nhưng với một đứa trẻ 3–4 tuổi thì lại hoàn toàn khác — nó giống như một nhân vật nhỏ đang chạy quanh nhà hàng.
Sau này mình tìm hiểu mới biết Skylark Holdings — tập đoàn sở hữu Gusto — cũng ghi nhận robot tạo ra sự thích thú cho khách hàng, đặc biệt là trẻ em.
Nhìn từ góc đó, thiết kế hình mèo có lẽ không chỉ là một lựa chọn cho vui. Nếu mục đích duy nhất là vận chuyển thức ăn, họ hoàn toàn có thể làm một chiếc xe tự hành có vài tầng khay là đủ. Nhưng khi chiếc máy có khuôn mặt, có mắt chớp chớp, có âm thanh và một chút “tính cách”, nó trở thành một phần của trải nghiệm ăn uống.
Và với một family restaurant, điều đó khá quan trọng. Đứa nhỏ có thể chẳng quan tâm hamburger hôm đó ngon hơn hay kém hơn lần trước, nhưng nó nhớ chú mèo. Có khi lần sau cả nhà hỏi “đi ăn đâu?”, nó lại muốn tới chỗ có robot.
Con thích thú thì bố mẹ cũng dễ gật đầu.
Phía sau chú mèo là một cách vận hành khác
Điều khiến mình bắt đầu tò mò về Gusto không còn chỉ là con robot.
Khi để ý kỹ hơn, mình nhận ra gần như cả quá trình gọi món và phục vụ đã được thiết kế lại.
Ở bàn vẫn có menu giấy, nhưng phần lớn mọi người đều sử dụng tablet: chọn món, xác nhận, gửi order. Một lúc sau robot mang thức ăn tới, khách tự lấy món, rồi robot quay trở về bếp.
Nhân viên không còn phải liên tục đi từ bếp tới từng bàn chỉ để bê thức ăn như cách phục vụ truyền thống.
Cách này làm mình liên tưởng tới một số chuỗi khác ở Nhật như Sushiro. Điểm chung không phải chỉ là họ có một thiết bị công nghệ mới, mà là cả quy trình được thay đổi để công nghệ có thể tham gia vào.
Nếu một nhà hàng vẫn giữ nguyên cách vận hành cũ rồi chỉ mua một con robot đặt vào giữa thì chưa chắc nó đã giúp được nhiều. Ở Gusto, tablet, robot và nhân viên dường như được thiết kế để làm những phần việc khác nhau.
Và đó là lúc mình thấy câu chuyện này không chỉ còn là một con robot dễ thương nữa, mà là một ví dụ khá rõ về chuyển đổi số trong một hoạt động rất đời thường.
Một cuộc chuyển đổi diễn ra ngay cả ở Toyooka
Skylark bắt đầu đưa robot phục vụ vào các nhà hàng từ tháng 8/2021. Đến cuối năm 2022, tập đoàn đã triển khai khoảng 3.000 robot tại khoảng 2.100 cửa hàng. Riêng Gusto có hơn 1.200 cửa hàng sử dụng robot.
Điều làm mình chú ý không hẳn là con số 3.000 robot, mà là tốc độ và quy mô triển khai.
Chỉ trong hơn một năm, một thay đổi trong cách phục vụ đã xuất hiện ở hàng nghìn nhà hàng — không chỉ Tokyo, không chỉ Osaka, mà cả Toyooka.
Robot cũng không chỉ được đưa vào để tạo trải nghiệm vui vẻ. Theo những số liệu Skylark từng công bố, việc sử dụng robot giúp giảm đáng kể quãng đường nhân viên phải di chuyển trong nhà hàng và rút ngắn một phần thời gian thu dọn bàn.
Nói đơn giản hơn, robot lấy đi một phần công việc lặp đi lặp lại. Nhân viên vẫn ở đó, nhưng họ không nhất thiết phải bê từng đĩa thức ăn từ bếp tới bàn hàng chục lần trong một ca làm việc.
Nhìn ở góc này, chú mèo vừa là customer experience, vừa là một công cụ vận hành.
Và có lẽ đây cũng là một lý do khiến việc tự động hóa trong ngành dịch vụ ngày càng đáng chú ý ở Nhật — một đất nước đang thiếu lao động không nhất thiết phải dùng robot để thay thế hoàn toàn con người, mà đôi khi chỉ cần để máy làm những việc lặp lại để con người bớt phải làm chúng mỗi ngày.
Một điều mình thấy thú vị khi sống ở Nhật
Sống ở Nhật một thời gian, mình thấy có một sự tương phản khá thú vị.
Có những lúc mình cảm giác việc chuyển đổi số ở đây rất chậm, vẫn còn những quy trình giấy tờ, những cách làm cũ và những hệ thống đã tồn tại rất lâu.
Nhưng rồi cũng chính ở Nhật, ngay tại một thành phố nhỏ như Toyooka, mình có thể bước vào một nhà hàng gia đình bình dân, gọi món bằng tablet và chờ một chú mèo robot tự chạy tới mang bữa tối.
Có lẽ câu chuyện không đơn giản là Nhật nhanh hay chậm trong chuyển đổi số, mà là có những công nghệ khi tìm được đúng chỗ trong một hệ thống vận hành thì chúng có thể đi vào đời sống rất tự nhiên — tự nhiên đến mức sau một thời gian, người sống ở đây cũng chẳng còn thấy nó đặc biệt nữa.
Mình cũng vậy.
Bây giờ vào Gusto thấy chú mèo chạy ngang qua thì chuyện đó đã trở nên khá bình thường. Nhưng nghĩ lại lần đầu tiên nhìn thấy nó, mình vẫn nhớ cảm giác hơi bất ngờ.
Một chuỗi nhà hàng bình dân. Một thành phố nhỏ. Một gia đình ra ngoài ăn tối như bao gia đình khác. Thằng bé ngồi chờ thức ăn. Và từ phía bếp, một chú mèo robot chậm rãi chạy về phía bàn mình.
Đôi khi, một góc rất nhỏ trong cuộc sống ở Nhật cũng đủ khiến mình tò mò về cả một hệ thống lớn hơn đang vận hành phía sau.
