Tháng 1 Ở Nhật – Một Năm Mới Yên Tĩnh Và Ấm Cúng
Tháng 1 ở Nhật là thời điểm đón năm mới theo dương lịch, nhưng vẫn giữ rất nhiều nét truyền thống từ xưa. Ở Nhật, từ rất lâu rồi người ta không còn đón năm mới theo âm lịch như Trung Quốc hay Việt Nam, mà cố định theo Tây lịch: đêm giao thừa 31/12 và ngày đầu năm là 1/1.
Năm mới ở đây thật sự yên tĩnh, không ồn ào náo nhiệt hay tấp nập. Nếu ở những thành phố lớn có lẽ không khí còn phần nào đông đúc, nhưng ở thành phố nhỏ như nơi mình sống, những con đường gần như vắng tanh, không bóng người. Khi đó, hầu như tất cả mọi người đều ở nhà quây quần cùng gia đình. Cả nhà thưởng thức bữa tối thịnh soạn, có bia, có rượu sake, và bật chương trình tivi cuối năm để cùng xem trong khoảnh khắc chuyển giao.
Trái ngược hẳn với không khí ở Việt Nam – nơi mọi người thường xuống phố, hòa vào đám đông rộn ràng, đổ về trung tâm để xem bắn pháo hoa – năm mới ở Nhật không có những màn pháo hoa hoành tráng hay những buổi tụ họp bạn bè thâu đêm. Không có cảnh nhậu nhẹt, karaoke rộn ràng hay dòng người chen kín các quảng trường lớn. Cách đón năm mới ở đây thật sự “hướng nội”: cả năm ở bên ngoài với công việc và xã hội, nhưng cuối năm và đầu năm đều dành trọn cho gia đình. Đó là sự ấm cúng lặng lẽ bên trong, đối lập với cái lạnh của mùa đông và những ngày tuyết rơi bên ngoài.
Bữa ăn đầu năm thường là những món truyền thống như osechi, mochi, hay bát mì soba đêm giao thừa, rồi cùng nhau đi đền thờ vào những ngày đầu năm để cầu may. Điều mình cảm nhận rõ nhất là năm mới ở Nhật trôi qua khá nhanh, không có sự chuẩn bị tất bật hay kéo dài nhiều ngày. Tiền lì xì vẫn được chuẩn bị cho các em nhỏ, nhưng chủ yếu mang ý nghĩa phong tục và lời chúc may mắn đầu năm, thường chỉ dành trong phạm vi gia đình và người thân. Với mình, đó giống như một cách gìn giữ truyền thống và gửi gắm lời chúc tốt lành cho các bé, hơn là một nghi thức mang tính xã giao hay hình thức bên ngoài.
Bản thân mình thấy đón năm mới ở Nhật thật sự đơn giản và nhẹ nhàng. Có sắm Tết rộn ràng như ở Việt Nam không? Không. Có chuẩn bị mâm cao cỗ đầy để cúng bái nhiều ngày liền không? Cũng không. Có trang trí nhà cửa, trưng hoa trưng cây cảnh rực rỡ trước hiên nhà không? Điều này thì có, nhưng rất nhẹ nhàng. Nhiều gia đình chỉ điểm xuyết vài chi tiết nhỏ bên trong nhà, thậm chí bên ngoài gần như không trang trí gì nhiều.
Điểm chung rõ ràng nhất trước thềm năm mới là mọi người đều tổng vệ sinh – gọi là “ōsōji” (大掃除). Từ trường học, cơ quan đến từng gia đình, ai cũng dọn dẹp sạch sẽ như một cách khép lại năm cũ và chuẩn bị tinh thần cho một khởi đầu mới.
Có lẽ vì sự đơn giản ấy mà mình cảm nhận Tháng 1 ở Nhật mang một ý nghĩa rất khác. Không quá nhiều nghi thức, không quá nhiều hình thức bên ngoài, năm mới ở đây giống như một khoảng lặng cần thiết sau một năm dài. Khi mọi thứ chậm lại, người ta có thời gian nhìn lại, dọn dẹp không chỉ căn nhà mà cả suy nghĩ của mình. Sống ở Nhật đủ lâu, mình dần hiểu rằng “khởi đầu” không nhất thiết phải ồn ào hay rực rỡ. Đôi khi, một bữa cơm ấm cúng, một căn phòng sạch sẽ, hay khoảnh khắc cả gia đình ngồi cạnh nhau trong đêm giao thừa đã là một sự bắt đầu trọn vẹn.
Bài viết này thuộc series Một Năm Sống Ở Nhật – Bốn Mùa Lễ Hội – nơi mình ghi lại hành trình 12 tháng với những nhịp sống và lễ hội đặc trưng tại Nhật Bản.
Các bài viết chi tiết sẽ được cập nhật:
- Tết Việt – Tết Nhật: Hai cách đón năm mới, hai nhịp sống (sẽ cập nhật sau)
- Những món ăn ngày Tết Nhật và ý nghĩa phía sau mâm Osechi (sẽ cập nhật sau)
- Dọn dẹp, trang trí và những chuẩn bị thầm lặng trước thềm năm mới ở Nhật (sẽ cập nhật sau)
